Uroczystości pod pomnikiem PZL 37B ŁOŚ - 07.09.2017

2017-09-06

      7 września 2017 roku o godz. 17.00 odbędzie się uroczyste złożenie kwiatów pod pomnikiem upamiętniającym pilotów polskiego bombowca PZL. 37 B „ŁOŚ” w Wólce Radzymińskiej, w gminie Nieporęt. Pomnik został zaprojektowany w kształcie naturalnej wielkości śmigła. Znajduje się przy ul. Szkolnej w Wólce Radzymińskiej obok Ochotniczej Straży Pożarnej.
      Pierwszy prototyp tego bombowca wykonał pierwszy lot w 1936 roku. „Łosie” osiągały prędkość ponad 400 km/h. Na pokład mógł wziąć bomby o ciężarze do 2,5 tony. “Łosie” wyruszyły z lotniska w Popielewie na bombardowanie kolumn pancerno-motorowych w okolicach Piotrkowa-Łodzi.
      Jedną z pierwszych walk powietrznych, jakie toczyły się we wrześniu 1939 miały miejsce w rejonie Warszawy-Jabłonny-Zegrza-Radzymina. Właśnie w okolicach Radzymina dokonał się dramat polskiej załogi jednego z “Łosi”.
      Pomnik upamiętniający polskich bohaterów został odsłonięty 14 września 2013 roku. Jest położony na zielonym szlaku patriotycznym Polski Walczącej. 4 -osobowa załoga zginęła 07.09.1939 roku w czasie II Wojny Światowej w Wólce Radzymińskiej. Polskie bombowce PZL. 37 „ŁOŚ” z XV Dywizjonu Bombowego zostały zestrzelone przez niemieckie myśliwce Luftwaffe Bf 110 z l./ZG 1 ZG w okolicach Radzymina. „Łosie” zostały strącone i spadły na tereny Wólki Radzymińskiej, Starego Jankowa oraz wsi Ciemne. Straty poniosły załogi 3 bombowców PZL. 37 B „ŁOŚ”. Po uderzeniu w ziemię i eksplozji bombowca zginęła cała czteroosobowa załoga: ppor. pil. Wacław Cierpiłowski, ppor. obs. Władysław Kołdej, kpr. strz. rtg. Karol Pysiewicz oraz kpr. strz. rtg. Kazimierz Wielgoszewski.
      Wyprawa składała się z klucza samolotów typu „Łoś”. Składał się on z formacji 3 samolotów. Po prawej stronie klucza lecieli dowódca klucza por. obs. Włodzimierz Gajewski, pchor. pil. Jan Nowakowski, kpr. strz. Stanisław Basaj oraz kpr. strz. Jerzy Młodecki. Jedynka klucza po prawej stronie składała się z załogi: por. obs. Ludwik Maślanka, pchor. pil. Władysław Ryżko, kpr. strz. Stanisław Babańczyk oraz kpr. strz. Florian Korek.
Lewą formację klucza stanowiła załoga, która zginęła na polach w Wólce Radzymińskiej. Byli to ppor. obs. Władysław Kołdej, pchor. pil. Wacław Cierpiłowski, kpr. strz. Karol Pysiewicz oraz kpr. strz. Kazimierz Wielgoszewski.
      Rozkaz ataku na formację pancerno-motorową niemieckiego XVI korpusu pancernego na terenie Piotrkowa oraz Łodzi wydał dowódca XV dywizjonu kpt. pil. Stanisław Cwynar. Decyzja ta została podjęta 7 września 1939 roku o godzinie 15.00. Klucz uformował się w Starej Wsi. Po minięciu Wołomina na wysokości Radzymina, piloci zauważyli bombowce niemieckie typu Dornier, oraz myśliwce, które leciały nad bombowcami w tzw. szyku. Wracały one wtedy z Warszawy. W sumie jednostek nieprzyjaciela było około dwudziestu. W celu uniknięcia ognia nieprzyjaciela „Łosie” wykonały manewr zawracania oraz rozpoczęły „nurkowanie”, prawdopodobnie na wysokości 2200-1500 metrów. Wynika to z relacji por. Maślanki. Wykonany manewr nie umożliwił uniknięcia konfrontacji z myśliwcami typu Messerschmitt, które zauważyły polskie bombowce. Wróg znajdował się w odległości około 5-7 km od załogi „Łosi”. W sumie Messerschmittów Me-109 było 12 (relacja por. Maślanki). Z relacji por. Maślanki wynika, że seria pocisków zapalających szła od 7 Messerschmittów ( dowódca pierwszego, prawego klucza jednego z „Łosi”). „Oglądam się i widzę z tyłu 6 Messerchmittów oraz płat siódmego”. Pierwszy spadł samolot ppor. Władysława Kołdeja. Szczątki dwupłatowca oraz ciała załogi dowódcy Kołdeja znaleziono na łące w Wólce Radzymińskiej. Trzy ciała załogi odnaleziono, natomiast czwartego członka załogi nie udało się odnaleźć. Wszystkie ciała zostały ekshumowane i przewiezione na cmentarz wojskowy w Radzyminie oraz pochowane w kwaterze wojny 1920
      Szczątki „Łosia” zostały znalezione 24.09.2011 roku na łąkach Wólki Radzymińskiej. Znalezione elementy samolotu trafiły do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Źródła

  1. Kurtyczowie Anna, Marian, „Zegrze – Wola Kiełpińska. Dzieje parafii i okolic”, Wola Kiełpińska 2001, s.230,
  2. http://www.kurier-w.pl/legendarny-polski-bombowiec-pzl-37b-los-odnaleziony-27-09-2011/ (dostęp 06.09.2017),
  3. Rafał S. Lewandowski, Pamięci załogi samolotu PZL-37 Łoś, która zginęła pod Wólką Radzymińską (11.09.2012),
  4. Marcin Biegas, PZL 37 Łoś – fakty i mity,
  5. Walki powietrzne w okolicach Nieporętu – Kampania Wrześniowa 1939 roku cz. II, Wieści Nieporęckie nr 15 (170),
  6. ROCZNIK WOŁOMIŃSKI TOM X, Miejska Biblioteka Publiczna im. Zofii Nałkowskiej w Wołominie, s. 24-25, WOŁOMIN 2014.
     
Portal www.jezioro.zegrzynskie.pl źródłem kompleksowej informacji turystycznej regionu Jeziora Zegrzyńskiego współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Osi 4 – LIDER
Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013
Copyright by Powiat Legionowski.
Projekt i wykonanie: Agencja Interaktywna Bull Design