Stefan Krasiński ps. "Kacper". Walki na terenie Legionowa i Chotomowa. Szlak Polski Walczącej

2018-01-09

Stefan Krasiński ps. „Kacper” urodził się w 1901 roku w Warszawie. Odznaczony krzyżem Walecznych. Brał udział w wojnie z bolszewicką Rosją. Ukończył szkołę powszechną w Warszawie oraz Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty w Śremie. Z zawodu był również nauczycielem. Uczył w Karczewie. Kierownik szkoły w Chotomowie w 1934 roku. Trzymany w niewoli w Murmańsku. Należał do 4. Dywizji gen. Lucjana Żeligowskiego.

W czasie II Wojny Światowej we wrześniu 1939 roku bronił Modlina (Brama Zakroczymska). Był dowódcą trzech plutonów działających m.in. na terenie Legionowa, Chotomowa i okolic. Były to plutony 707 („Prus”), 708 („Błyskawica”) oraz 709 („Fala”). Jednym z rejonów Warszawskiego Okręgu by I rejon Marianowo – Brzozów VII Obwód „Obroża” Armii Krajowej. Do niego właśnie należał Stefan Krasiński. Dowódca 3 kompanii AK. W skład I Rejonu wchodziły Gminy Powiatu Legionowskiego: Legionowo, Jabłonna, Nieporęt oraz Wieliszew. W czasie walk Powstania Warszawskiego 01.08.- 03.08.1944 bronił m.in. Legionowa oraz Chotomowa. Brał udział w akcji wykolejenia pociągu niemieckiego, który jechał z Modlina, Nowego Dworu Mazowieckiego do Warszawy. Ubezpieczał siły powstańcze zgromadzone w okolicy linii kolejowej „Legionowo - Przystanek”, aby powstrzymać marsz Niemców na Warszawę. Zginął 03.08.1944 roku w czasie przeciwnatarcia na niemiecki pancerny pociąg, który służył m.in. do naprawy linii kolejowych. W miejscu, gdzie bohatersko zginął dowódca III Kompanii I Rejonu AK w Legionowie, stanął głaz pamiątkowy z inskrypcją. Na nim możemy dostrzec godło Polski Walczącej „1944 Sierpień”. Umiejscowiony obok torów kolejowych - kierunek Legionowo - Przystanek - Chotomów. Skrzyżowanie ulic Tadeusza Kościuszki i Wrzesińskiej w Legionowie. Pomnik został odsłonięty w 1984 roku. Miejscowa Szkoła Podstawowa w Chotomowie nosi nazwę zasłużonego dla Chotomowa oraz jej mieszkańców Stefana Krasińskiego ps. „Kacper”.

Apolonia Kowalska ps. „Amelka” opisywała wydarzenia z roku 1944, które miały miejsce w okolicach Chotomowa, Legionowa-Przystanku, z niemieckim pociągiem pancernym w roli głównej oraz walkach na przedpolach Warszawy: Chotomowa, Radzymina oraz Jabłonny. Właśnie w Jabłonnie (1944) stacjonowały oddziały niemieckie SS Herman Goering. W czasie II Wojny Światowej pełniła funkcję łączniczki oraz sanitariuszki. Opatrywała rannych w czasie walk, w sierpniu 1944 roku. Z relacji Apolonii Kowalskiej ps. „Amelka” pierwszy żołnierz, który zginął w czasie ostrzelania pociągu pancernego to Mieczysław Wójcik ps. „Wierzba”.

Później przyjechały posiłki z Nowego Dworu Mazowieckiego (pociąg opancerzony).  Wcześniej 01.08. o godz. 18.00 wykoleił się niemiecki pociąg techniczno-sanitarny w Chotomowie.Z wykolejonego pociągu (wagon z opatrunkami, strzykawki, stół operacyjny), rzeczy zostały przewiezione do utworzonego szpitala w Chotomowie (budynek sióstr zakonnych) oraz Legionowa. Apolonia Kowalska mówiła również o kolumnie czołgów niemieckich, które jechały za Zegrze, do Radzymina, gdzie toczyły się walki artyleryjskie czołgów. Rozkaz udania się w okolice wykolejonego pociągu, torów kolejowych łączniczka otrzymała od Haliny Drewnikówny. Z relacji sanitariuszki wynika, że 01.08.1944 roku było dwóch rannych, jeden zabity. W czasie walki 3 sierpnia zginął Antoni Grabowski, pseudonim „Czerwiec” oraz jego narzeczona Henryka Narostówna. Ich ciała zostały złożone na cmentarzu w Chotomowie. W walkach w Chotomowie uczestniczył m.in. Pluton 709 dowodzony przez Zygmunta Dąbrowskiego oraz Pluton 705 Ludwika Schmidta ps. „Rapczyk” - pluton II. Batalionu „Legionowo”. Zginął również z plutonu 709 podchorąży Eligiusz Gierymski oraz ppor. Stanik. Oddziały pułku AK, ”Marianowo-Brzozów” (3 bataliony) zlokalizowane były w Legionowie, Chotomowie, Jabłonnie po Białołękę, od Zegrza, przez Nieporęt do Beniaminowa. 03.08.1944 oprócz Stefana Krasińskiego ps. Kacper zginęli trzej żołnierze. Na tablicy marmurowej na frontowej ścianie szkoły widnieje napis o Stefanie Krasińskim ps. „Kacper” (ul. Partyzantów, Szkoła Podstawowa w Chotomowie). Po powstaniu Armii Krajowej w 1942 roku Stefan Krasiński ps. „Kacper” został przyporządkowany oddziałowi, którego dowódcą był Edward Dietrich ps.”Ralf”. Pierwszym dowódcą 3. Kompanii pierwszego Rejonu był Edward Dietrich ps. „Ralf” (Zygmunt Duchnowski).

Inne wydarzenie miało miejsce na głównej ulicy w kierunku Zegrza, ul. Warszawskiej w Legionowie. Pierwszego sierpnia 1944 niemiecka załoga motocyklowa oraz pojazd opancerzony poruszające się przez tory kolejowe w kierunku Warszawa – Legionowo zostały ostrzelane przez jednostki powstańcze. Z pomocą wyruszył również pluton 710. Walki w Legionowie na początku sierpnia zlokalizowane były w pobliżu stacji PIM, ul. Warszawska i Stróżańska. Czołgi niemieckie nieprzyjaciela ostrzelały budynki mieszkalne od strony wschodniej koszar oraz osiedle „Piaski”(książka Duchnowski Pluton 709, s.31 - 32). Pluton 710 musiał wycofać się na osiedle Bukowiec.

Pacyfikacja Chotomowa przez Niemców (rel. Apolonii Kowalskiej) miała miejsce 03.08.1944 w Chotomowie.

Na szlaku czarnym "Polski Walczącej", w Chotomowie zlokalizowany jest Pomnik Bohaterów Walk o Niepodległość Polski 1939-1945 z orłem zrywającym się do lotu. Na płycie wyryte są nazwiska osób, które poległy na polu walki: Żołnierzy Wojska Polskiego 1939 r., Żołnierzy AK 1944 r., uczestników Kadry Polski Niepodległej (polska org. konspiracyjna), Związku Syndykalistów Polskich (oddział bojowy), Związku Harcerstwa Polskiego. Pomnik w kształcie powstańczej barykady idealnie wpisuje się w współczesną oraz historyczną przestrzeń Chotomowa. Element dekoracyjny rzeźby stanowi płyta z znakiem Polski Walczącej ("P"). Pomnik został odsłonięty w 1961 roku. Twórcą projektu pomnika jest Stefan Konrad Dobrowolski. Fundusze na pomnik pochodziły od towarzyszy broni oraz mieszkańców Chotomowa, którzy prowadzili walki. Pogrążeni w zadumie nad losem żołnierzy możemy udać się do pobliskiego kościoła. Pamięć poległych, zaginionych i tych, którzy ponieśli śmierć w walce z okupantem niemieckim przypomina tablica w kościele pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Chotomowie. Tablica została ufundowana przez towarzyszy walk z 3. kompanii II Batalionu VII Obwodu "Obroża" AK.

Niedaleko kościoła po przeciwnej stronie ulicy położony jest cmentarz w Chotomowie. Na chotomowskiej nekropoliii spoczywają osoby, które walczyły broniąc Chotomowa, Legionowa. Wśród tych osób można wyróźnić Antoniego Grabowskiego oraz Henrykę Narostkównę (polegli 03.08. 1944 r.; ich ciała spoczywają w rodzinnym grobie Grabowskich) oraz osoby związane z Powstaniem Styczniowym (Wincenty Rapczyński, uczestnik wypadków z 1863 r.). Zbiorowa mogiła żołnierzy I Rejonu "Marionowo-Brzozów" (Legionowo) zamordowanych w wyniku terroru okupanta: Ignacy Liwski, Leon Apczyński, Stanisław Mariański, Eugeniusz Wójcik. Ich ciała zostały ekshumowane w lesie chotomowskim. Zostali zabici przez hitlerowców oraz celników pilnujących granicy Generalnego Gubernatorstwa z III Rzeszą. Ich śmierć upamiętnia metalowy krzyż z tablicą, odsłonięty w 1995 roku (las chotomowski). Kolejna mogiła osób, którzy zginęli śmiercią męczeńską z rąk okupanta hitlerowskiego to: Roman Cieszkowski, Michał Kronberg, Stanisław Jabłoński i Jan Jabłoński (1945 r.) czy Stefan oraz Tadeusz Wilk (zamordowani 1944). Wśród mogił znajdują się również osoby, których nazwiska nie zmamy: Grób Nieznanego Żołnierza 1920 r., 1939, 1945. Przy tej samej alejce położony jest osobno grób Zygmunta Krasińskiego, żołnierza AK ps. "WICHER" oraz Stefana Krasińskiego ps. "KACPER" (poległ 03.08.1944 r.).

Rondo Armii Krajowej w Legionowie upamiętnia w postaci pomnika, wydarzenia z walk Powstania Warszawskiego m.in. w Legionowie. Rondo leży u zbiegu ulic: Stefana Batorego, Stefana Żeromskiego oraz Henryka Siemiradzkiego. Pomnik Polski Walczącej usytuowany na rondzie Armii Krajowej w Legionowie został odsłonięty w 1994 roku. Interesujący mural tematycznie związany z Powstaniem Warszawskim możemy zobaczyć przy ul. Siemiradzkiego. Są tam przedstawione postacie, krótkie zapisy, zwrotka piosenki "Hej, chłopcy, bagnet na broń" Krystyny Krahelskiej oraz rysunki dot. organizacji podziemnej (AK).

Miejsce rozstrzelania 8 żołnierzy z III Batalionu Armii Krajowej 19 sierpnia 1944 roku w Lesie Nieporęckim upamiętnia krzyż. Ciała osób, które rozstrzelano - ekshumowano w 1945 roku i złożono na cmentarzu w Nieporęcie.
 

Źródła:

1. Zygmunt Duchnowski. PLUTON 709. W KONSPIRACJI I WALCE (X 1939 - IX 1944), Legionowo 2014.

2. Turystyczny szlak patriotyczny "Polski Walczącej" na terenie powiatu legionowskiego, Wydanie trzecie zmienione.

3. Mapa turystyczna Gmina Jabłonna. Wydawnictwo COMPASS 30-084 Kraków, ul. Podchorążych 3, nr kat. 769 - 2013, wydanie II

4. Publikacja internetowa, Warszawa, 7 listopada 2006 roku. Rozmowę prowadził Tomek Żylski

5. strona internetowa http://www.spchotomow.edu.pl/patron/
6.strona internetowa http://we-are-europe.info/pl/wspolpraca-szkol/legionowo (szpital polowy w Legionowie; 1 sierpnia 1944 roku)

7. strona internetowa http://www.ibprs.pl/ak_obroza_kampinos/315.html (LISTA POLEGŁYCH ŻOŁNIERZY I REJONU "MARIANOWO-BRZOZÓW" (LEGIONOWO)

8. Turystyczny szlak patriotyczny "Polski Walczącej" na terenie powiatu legionowskiego: strona internetowa: http://www.szlak.powiat-legionowski.pl/

 


 

Portal www.jezioro.zegrzynskie.pl źródłem kompleksowej informacji turystycznej regionu Jeziora Zegrzyńskiego współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Osi 4 – LIDER
Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013
Copyright by Powiat Legionowski.
Projekt i wykonanie: Agencja Interaktywna Bull Design